Ắc quy UPS dùng được bao lâu và khi nào cần thay thế?
Bộ lưu điện (UPS) là thiết bị bảo vệ nguồn điện quan trọng giúp duy trì hoạt động của máy tính, máy chủ và các thiết bị điện tử khác khi xảy ra sự cố mất điện. Trong toàn bộ hệ thống này, ắc quy được ví như “trái tim” đóng vai trò tích trữ và cung cấp năng lượng. Tuy nhiên, giống như bất kỳ thành phần lưu trữ năng lượng nào khác, ắc quy UPS có tuổi thọ giới hạn và sẽ suy giảm hiệu suất theo thời gian.
Vậy một bình ắc quy UPS thường dùng được bao lâu và làm sao để biết đã đến lúc cần thay mới?
Tuổi thọ trung bình của ắc quy UPS là bao lâu?
Trên thị trường hiện nay, phần lớn các bộ lưu điện phổ thông và tầm trung sử dụng ắc quy axit-chì kín khí (VRLA). Trong điều kiện hoạt động tiêu chuẩn, loại ắc quy này có tuổi thọ trung bình từ 3 đến 5 năm.
Đối với các hệ thống UPS quy mô lớn dùng trong trung tâm dữ liệu hoặc công nghiệp, các loại ắc quy cao cấp hơn hoặc ắc quy Lithium-ion có thể kéo dài tuổi thọ từ 5 đến 10 năm. Dù vậy, con số 3-5 năm được xem là thước đo chuẩn mực nhất cho hầu hết người dùng văn phòng và gia đình.
Tuy nhiên, tuổi thọ thực tế không phải lúc nào cũng đạt được con số lý thuyết do chịu tác động của nhiều yếu tố môi trường và thói quen sử dụng.
Những yếu tố làm giảm tuổi thọ ắc quy
Dù được nhà sản xuất cam kết dùng được 5 năm, ắc quy của bạn hoàn toàn có thể hỏng chỉ sau 2 năm nếu môi trường làm việc không lý tưởng. Dưới đây là những nguyên nhân chính:
-
Nhiệt độ môi trường: Đây là kẻ thù lớn nhất của ắc quy. Nhiệt độ hoạt động lý tưởng của UPS là khoảng 20°C đến 25°C. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, cứ mỗi 10°C tăng thêm so với mức lý tưởng, tuổi thọ của ắc quy axit-chì sẽ giảm đi một nửa. Việc đặt UPS ở những góc kĩn, bí bách, gần nguồn nhiệt hoặc nơi có ánh nắng trực tiếp sẽ làm ắc quy chai rất nhanh.
-
Tần suất xả và sạc: Ắc quy có một số lượng chu kỳ sạc/xả nhất định. Nếu khu vực của bạn thường xuyên mất điện, UPS phải liên tục kích hoạt để cung cấp năng lượng và sau đó sạc lại, ắc quy sẽ nhanh đến “tuổi già” hơn so với những nơi có điện lưới ổn định.
-
Bảo quản sai cách khi không sử dụng: Nếu bạn cất UPS vào kho trong nhiều tháng mà không cắm điện sạc định kỳ, ắc quy sẽ tự xả điện đến mức cạn kiệt và có thể bị “chết” hoàn toàn, không thể phục hồi lưu điện được nữa.
Khi nào bạn cần thay ắc quy cho UPS?
Việc ắc quy hỏng hóc đột ngột có thể khiến UPS trở nên vô dụng đúng vào lúc bạn cần nó nhất. Bạn không nên đợi đến khi mất điện mới phát hiện ra ắc quy đã hỏng. Hãy chú ý đến những dấu hiệu cảnh báo dưới đây:
1. Cảnh báo trực tiếp từ UPS
Hầu hết các bộ lưu điện hiện nay đều có tính năng tự chẩn đoán. Khi ắc quy yếu hoặc có lỗi, UPS sẽ phát ra tiếng bíp cảnh báo (thường là tiếng tít tít ngắt quãng hoặc kêu liên tục) kèm theo đèn LED báo lỗi ắc quy (thường là đèn màu đỏ) nhấp nháy trên bảng điều khiển.
2. Thời gian lưu điện giảm sút rõ rệt
Đây là dấu hiệu dễ nhận biết nhất. Khi mới mua, UPS của bạn có thể giữ cho dàn máy tính hoạt động được 15 phút sau khi cúp điện. Nhưng hiện tại, máy tính chỉ trụ được 2-3 phút, hoặc thậm chí sập nguồn ngay lập tức cùng với điện lưới. Điều này chứng tỏ dung lượng lưu trữ bên trong ắc quy đã cạn kiệt.
3. Dấu hiệu vật lý bất thường
Nếu thiết kế của UPS cho phép bạn nhìn thấy hoặc tháo lắp ắc quy dễ dàng, hãy kiểm tra bằng mắt thường. Khi ắc quy bị phồng rộp, biến dạng vỏ nhựa, nứt nẻ hoặc có hiện tượng rò rỉ dung dịch, mảng bám oxy hóa ở các cực, bạn cần tháo bỏ và thay mới ngay lập tức. Cố gắng sử dụng ắc quy trong tình trạng này có thể gây nguy cơ chập cháy hoặc hỏng hóc mạch điện bên trong UPS.
4. Dựa trên thời gian sử dụng
Nếu UPS của bạn đã hoạt động liên tục được 3 đến 4 năm mà chưa từng thay ắc quy, bạn nên bắt đầu lên kế hoạch thay thế, ngay cả khi nó trông vẫn bình thường. Việc thay ắc quy chủ động ở mốc thời gian này giống như mua một gói bảo hiểm, đảm bảo rằng hệ thống của bạn sẽ không bị ngắt điện đột ngột gây mất mát dữ liệu.
Lời khuyên để sử dụng ắc quy hiệu quả
Để hệ thống hoạt động trơn tru, bạn hãy đặt UPS ở nơi khô ráo, thoáng mát và tránh nhét vào các không gian hẹp ngăn cản quạt tản nhiệt. Nếu không có nhu cầu sử dụng UPS trong thời gian dài, hãy nhớ cắm sạc cho thiết bị khoảng 8 – 12 tiếng mỗi tháng một lần để duy trì hóa chất bên trong ắc quy.
Ắc quy UPS là linh kiện tiêu hao và việc thay thế định kỳ là điều bắt buộc. Khi hiểu rõ giới hạn và biết cách kiểm tra các tín hiệu từ thiết bị, bạn sẽ luôn bảo vệ được dàn máy tính và dữ liệu quan trọng của mình một cách an toàn nhất.
